BP PAWEŁ LATUSEK

Akt oskarżenia z 17 VIII 1959 r. (fragment)
Oskarżam: 1. Pawła Latuska (...) 2. Aleksandra Zienkiewicza (...) o to, że: W latach 1957 i 1958 we Wrocławiu działając wspolnie i we wzajemnym porozumieniu, pierwszy jako rektor Katolickiego Instytutu Naukowego, drugi zaś jako rektor Seminarium Duchownego uchylili się od obowiązku przedłożenia do kontroli Wojewodzkiemu Urzędowi Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk skryptow pt. "Historia Kościoła Powszechnego", "Apologetyka", "Wstęp do filozofii" oraz "Teologia Moralna", ktore rozpowszechniali wśrod studentow podległych im uczelni. (...)

Bp Paweł Latusek urodził się 23 III 1910 r. w Tychach, w polskiej rodzinie śląskiej. Jesienią 1930 r. wstąpił do Śląskiego Seminarium Duchownego w Krakowie i rozpoczął studia teologiczne na UJ. Święcenia kapłańskie przyjął w 1935 r. w Katowicach. Jako wikary parafii św. Barbary w Chorzowie, w maju 1938 r. uzyskał doktorat na Wydziale Teologicznym UJ. We wrześniu tego roku, wyjechał na studia z zakresu nauk społecznych do École des Missionnaires du Travail w Lille we Francji. Po powrocie do Polski w lipcu 1939 r., ponownie objął funkcję wikarego w chorzowskiej parafii św. Barbary.
Od września 1939 r. do czasu aresztowania w lutym 1941 r. przez gestapo biskupow katowickich, pełnił obowiązki sekretarza i kapelana ordynariusza ks. bp. Stanisława Adamskiego. Choć sam został wowczas rownież aresztowany, zwolniono go z powodu braku "materiałow obciążających". Ustanowiony wikariuszem w parafii Chrystusa Krola w Katowicach, pełnił poufną funkcję pośrednika między wysiedlonymi do GG biskupami a ich diecezją oraz rozwinął działalność charytatywną na rzecz więźniow obozow koncentracyjnych i jeńcow wojennych. Sprawował rownież opiekę duszpasterską nad przebywającymi na Śląsku robotnikami przymusowymi z Francji, Belgii i Holandii.
Po wyparciu ze śląska Niemcow, w lutym 1945 r. ks. Latusek powrocił do funkcji kapelana i sekretarza ordynariusza. We wrześniu na prośbę ks. Bolesława Kominka ustanowionego administratorem apostolskim Śląska Opolskiego przybył do Opola, gdzie kolejno jako notariusz, kanclerz oraz wikariusz generalny włączył się w organizację polskiego życia religijnego na Opolszczyźnie.
W październiku 1950 r. został aresztowany przez funkcjonariuszy UB. Po śledztwie, prowadzonym z u?yciem brutalnych metod wymuszania zeznań, postawiono mu zarzut. Za udzielenie pomocy ks. Franciszkowi Wojnowskiemu, poszukiwanemu przez resort bezpieczeństwa, został wyrokiem Sądu Wojewodzkiego w Opolu z 2 IV 1951 r. skazany na rok więzienia. Po wyjściu na wolność 25 IX 1951 r. i krotkim pobycie u swego brata Alojzego - w parafii Rogow k. Wodzisławia Śl., podjął studia na KUL w Lublinie. Zakończył je uzyskaniem doktoratu z prawa kanonicznego i absolutorium z filozofii i w 1955 r. powrocił do Rogowa.
Na początku 1957 r. ks. Latusek przybył do Wrocławia, gdzie w miejscowej kurii powierzono mu obowiązki kierownika Referatu Duszpasterskiego. Jednocześnie uzyskał nominację na rektora utworzonego wowczas Katolickiego Instytutu Naukowego, następnie zaś od lipca 1958 r. - rektora WSD we Wrocławiu. We wrześniu tego roku pod presją władz ks. bp. Kominek zawiesił działalność KIN. W lutym 1959 r. kontynuując szykany wobec osob związanych z tą instytucją wszczęto śledztwo, ktorym objęto ks. Latuska i ks. Aleksandra Zienkiewicza - jego następcę na stanowisku rektora KIN śledztwo. W sporządzonym w sierpniu 1959 r. akcie oskar?enia postawiono duchownym zarzut druku skryptow dla studentow bez zezwolenia Wojewodzkiego Urzędu Kontroli Prasy Publikacji i Widowisk. Wydany w marcu 1960 r. przez Sąd Powiatowy dla m. Wrocławia wyrok skazywał oskarżonych na miesiąc aresztu i trzy tysiące złotych grzywny. Wniesiona apelacja skutkowała zmianą wcześniej wydanego orzeczenia.
W lipcu 1961 r. Sąd Wojewodzki we Wrocławiu zmienił wcześniej wyznaczoną karę skazując każdego z nich na trzy tysiące złotych grzywny, z zamianą w przypadku jej nieuiszczenia na 60 dni aresztu. W tym okresie resort bezpieczeństwa prowadził wobec ks. Latuska rozpracowanie w ramach założonej w 1957 r. we Wrocławiu sprawy ewidencyjno - operacyjnej krypt. "Kleryk". Wiedzę o życiu i działalności kapłana czerpano wowczas m.in. w oparciu o kontrolę korespondencji i doniesienia sieci agenturalnej oraz stosowanego podsłuchu telefonicznego.
W listopadzie 1961 r. ks. Latusek uzyskał od papieża Jana XXIII nominację na biskupa tytularnego Aninety i sufragana gnieźnieńsko-warszawskiego - przeznaczonego do posługi we Wrocławiu. Sakrę biskupią uzyskał w katedrze wrocławskiej 11 II 1962 r., co wzmogło intensywność podejmowanych wobec niego działań operacyjnych. W 1964 r. zamknięto sprawę operacyjnej obserwacji krypt. "Kleryk". Uzyskane dotychczas materiały włączono do tzw. "Teczki Ewidencji Operacyjnej na Biskupa", ktorą uzupełniano o dokumenty dotyczące bieżącej aktywności bp. Latuska: podroży zagranicznych, udziału w Soborze Watykańskim II, codziennych obowiązkow biskupich etc..
W 1967 r. papie? Paweł VI ustanowił bp. Latuska sufraganem wrocławskim, w 1968 r. zaś, abp Kominek mianował go wikariuszem biskupim. Na początku lat siedemdziesiątych bp. Latusek z powodu postępującej choroby zwolniony został z licznych obowiązkow. Zmarł wieczorem 11 II 1973 r. Ks. bp Paweł Latusek zakończył swe aktywne życie wieczorem 11 II 1973 r. Już w kilka godzin po jego zgonie wiadomość tę przekazano do Departamentu IV MSW w Warszawie. O wzmożonym zainteresowaniu resortu bezpieczeństwa tym wydarzeniem świadczyły rownież przesłane do Warszawy szczegołowe informacje dotyczące zarowno planow, jak i przebiegu uroczystości pogrzebowych.
Oprac. Stanisław A. Bogaczewicz


Główna





stat4u