BP EDWARD FRANKOWSKI

Nielegalny proboszcz wita nielegalnie strajkujących...

Bp Edward Frankowski urodził się 15 sierpnia 1937 r. w Kępie Rzeczyckiej, należącej do parafii Wola Rzeczycka w powiecie tarnobrzeskim. Maturę zdał w 1955 r. W tym samym roku wstąpił do Seminarium Duchownego w Przemyślu. Święcenia kapłańskie przyjął 18 czerwca 1961 r. w Przemyślu z rak ks. bp. Franciszka Bardy. Kolejnymi placowkami duszpasterskimi ks. E. Frankowskiego było Sanktuarium Matki Bożej Łaskawej w Hy?nem, parafia farna w Jaśle, a w lipcu 1967 r. został skierowany przez ordynariusza przemyskiego bp. Ignacego Tokarczuka do nowo erygowanej parafii pw. Matki Bożej Rożańcowej w Stalowej Woli (formalnie był wikariuszem parafii pw. św. Floriana w Stalowej Woli - Chytach), z poleceniem zorganizowania nowego ośrodka duszpasterskiego. W tym samym roku rozpoczął studia teologiczno-pastoralne na KUL
Tworzenie przez ks. E. Frankowskiego kolejnej parafii w Stalowej Woli spotkało się z kontrakcją władz komunistycznych. Pojawienie się nowego kapłana w mieście, gdzie projektowana na awangardę komunizmu wielkoprzemysłowa klasa robotnicza miała być poddana stopniowej ateizacji, zainteresowało administrację państwową i SB. Już pierwsze działania - przygotowania do budowy kościoła, katechizacja, opieka nad ministrantami, ewangelizacja Romow, organizacja wieczorow artystycznych dla młodzieży - zjednały nowo przybyłemu kapłanowi zaufanie wiernych. Budziło to zaniepokojenie władz i skłaniało je do szykan o charakterze administracyjnym.
W dniu 12 listopada 1970 r. ks. Frankowski mianowany został rektorem kaplicy Matki Bożej Rożańcowej w Stalowej Woli- Chyłach. W 1975 r. ukończył kurs doktorski w Instytucie Pastoralnym KUL, lecz przygotowania do obrony dysertacji przerwało mianowanie go 16 sierpnia 1975 r. proboszczem parafii pw. św. Floriana w Stalowej Woli, czego nie uznały władze komunistyczne. Dwa lata poźniej został mianowany proboszczem parafii pw. Matki Bożej Krolowej Polski w Stalowej Woli, Bez stosownych pozwoleń wybudował plebanię (1975-1977), dom zakonny dla siostr służebniczek dębickich, dom katechetyczny (poświęcony 3 II 1987), dzwonnicę, budynek filii KUL (powstający jako ochronka). Jako proboszcz prowadził intensywną pracę duszpasterską. Przy parafii pw. Matki Bożej Krolowej Polski powstało ponad 30 wspolnot oraz inicjatyw społecznych. Podejmowane przez ks. E. Frankowskiego inicjatywy o charakterze duszpasterskim i kulturalnym mobilizowały miejscową społeczność. Powstające wowczas więzi kształtowały i konsolidowały niezależne od władz środowiska kulturalne i społeczno-polityczne.
Przed powstaniem "Solidarności" ks. Frankowski wspierał prześladowanego przez komunistow działacza niezale?nego ruchu chłopskiego Jana Kozłowskiego. 13 września 1980 r. osobiście zawiozł do Gdańska i przekazał Lechowi Wałęsie dokumentację powstającego w Hucie Stalowa Wola NSZZ "Solidarność". W okresie stanu wojennego ks. Frankowski odwiedzał internowanych działaczy "Solidarności", organizował dla nich pomoc materialną i duchową. Od stycznia 1982 r. ka?dego 13 dnia miesiąca celebrował Msze św. za Ojczyznę. Fundamentalne znaczenie dla zwycięstwa odrodzonej "Solidarności" miało poparcie przez niego zainicjowanego przez ten związek strajku w Hucie Stalowa Wola (22 VIII - l IX 1988).
17 stycznia 1989 r. został mianowany biskupem tytularnym Tigamibena i biskupem pomocniczym diecezji przemyskiej. W latach 1989-1992 sprawował funkcję kapelana NSZZ "Solidarność" w Stalowej Woli. Na forum kościelnym był m.in. członkiem Komisji Episkopatu Polski "lustitia et Pax" (od 1994). W dniu 25 marca 1992 r., po zmianach administracyjnych w Kościele polskim, ks. bp E. Frankowski został przeniesiony na urząd biskupa pomocniczego diecezji sandomierskiej.

Dzia.ania S.u.by Bezpiecze.stwa wobec ks. bp. Edwarda Frankowskiego

Przedstawienie działań SB wobec ks. bp. Edwarda Frankowskiego w sposob kompletny jest obecnie bardzo utrudnione ze względu na braki w wytworzonej przez tę słu?bę dokumentacji.
Co najmniej od 1965 roku funkcjonariusze SB prowadzili teczkę ewidencji operacyjnej na parafię w Stalowej Woli. Trafiały tam wszelkie materiały dotyczące działalności duchownych uzyskiwane w wyniku prowadzonego na bieżąco aktywnego rozpoznania działalności i przeciwdziałania w stosunku do księży i aktywu klerykalnego. W ramach tej dokumentacji istniała osobna "podteczka" na nielegalną budowę w Chyłach.
Generalnie w latach 1967-1975 SB prowadziła wobec ks. Frankowskiego działania o charakterze wyprzedzającym oraz dezintegrującym. Pierwsze miały zahamować powstanie nowych świątyń w Stalowej Woli oraz ograniczyć rolę Kościoła do sfery prywatnej. Działania dezintegracyjne polegały na podrywaniu autorytetu kapłana w wyniku rozsiewania nieprawdziwych informacji.
Według jednej z analiz sporządzonej przez SB w 197- 1 roku na szczegolną uwagę zasługiwała działalność ks. Frankowskiego. Napisano w niej: wymieniony systematycznie łamie przepisy prawne, organizuje nielegalnie pracę duszpasterską na zasadzie parafii, rozbudowuje nielegalnie obiekt sakralny, utworzył nielegalny punkt katechetyczny oraz zajmuje postawę negatywną do zarządzeń i zaleceń władz.
Działania całego aparatu komunistycznej władzy sprawiały, iż ks. Frankowski napotykał na ustawiczne przeszkody. Ka?da sprawa związana z budową kościoła w Chyłach była celowo komplikowana przez komunistow. Ks. Frankowski, przeciwstawiając się tym praktykom, odwoływał się do wiernych.
Po 1975 roku wraz z utworzeniem wojewodztwa tarnobrzeskiego ks. Frankowski znalazł się w zainteresowaniu funkcjonariuszy Wydziału IV SB KW MO w Tarnobrzegu i jednostek mu podległych. Od 30 grudnia 1980 roku prowadzili oni sprawę operacyjnego rozpracowania o kryptonimie "Czarny" (nr sprawy TG - 3355). Formalnie zakończono ją 23 listopada 1989 roku. W chwili jej zamknięcia ks. Frankowski był ju? biskupem (od 5 III 1989 roku). Podstawą do wszczęcia tej sprawy było "prowadzenie wrogiej działalności, godzącej w ustroj i interes PRL". 30 stycznia 1990 roku zniszczono 6 tomow akt tej sprawy jako "nieprzedstawiających wartości operacyjnej".
Pośrednie informacje o działaniach SB wymierzonych w ks. Frankowskiego znajdujemy w opinii służbowej por. Zbigniewa Łyczka z 20 marca 1985 roku, o ktorym napisano, że w trudnym okresie do wprowadzenia stanu wojennego realizował zadania operacyjne zmierzające do neutralizacji kleru, charakteryzującego się wzmożoną aktywnością na ochranianym terenie - zwłaszcza w odniesieniu do osoby ks. Frankowskiego. Praca operacyjna ww. na tym odcinku dawała wymierne efekty zwłaszcza w sferze oddziaływania w kierunku osłabienia wpływu kleru na struktury byłej "Solidarności" […].
Dla komunistow podstawą do działań wymierzonych w ks. Frankowskiego była jego "wroga działalność" wynikająca z gorliwego wypełniania zaleceń ks. bp. Ignacego Tokarczuka. Zarowno budowa świątyni w Chyłach, tworzenie tamtejszej parafii, katechizacja młodzie?y, objęcie w 1975 roku probostwa parafii św. Floriana bez zatwierdzenia władz, kaznodziejstwo, wreszcie przygotowanie społeczeństwa do podjęcia oporu społecznego, wspieranie NSZZ "Solidarność" powodowały, że SB probowała na ro?ne sposoby zahamować siłę oddziaływania "nielegalnego proboszcza" ze Stalowej Woli na wiernych. Komunistyczne władze niejednokrotnie podejmowały te? proby usunięcia ks. Frankowskiego ze Stalowej Woli. Wszystkie te wysiłki te nie powiodły się.
Kilkudziesięcioletni ju? dystans do wydarzeń społecznych i politycznych, ktore były probierzem hierarchii wartości i charakteru ks. bp. Edwarda Frankowskiego, pozwala stwierdzić, iż to, że Stalowa Wola zajmowała wyjątkowe miejsce na mapie oporu społecznego - nie tylko w Polsce południowowschodniej, było możliwe za sprawą "Wolnej Polski w Kościele", ktorą tworzył ks. bp Frankowski.
Mariusz Krzysztofiński, Krzysztof KaczmarskiJacek Żurek


Główna